JELENA KOVAČEVIĆ BARAĆ, ULOGA I ZNAČAJ SLOVENAČKIH UMETNIKA U JUGOSLOVENSKOM DRAMSKOM POZORIŠTU

Slovenika XI (2025) 101-136
Pregledni rad
UDK: 792(497.11)(093.2)
792.07(497.4):929

Primljeno / Prejeto / Received: 20. 07. 2025.
Prihvaćeno / Sprejeto / Accepted: 11. 12. 2025.
Članak (PDF) | Članek (PDF) | Paper (PDF)

DOI: https://doi.org/10.18485/slovenika.2025.11.1.5

Jelena Kovačević Barać
Jugoslovensko dramsko pozorište
Beograd, Srbija
jelena@jdp.rs

Uloga i značaj slovenačkih umetnika u Jugoslovenskom dramskom pozorištu

Sažetak: Ideja o stvaranju Jugoslovenskog dramskog pozorišta kao nadnacionalne pozorišne institucije prikladne novoj državi Jugoslaviji, nastaloj posle Drugog svetskog rata, u osnovi je značila da u njemu učestvuju umetnici iz svih delova Jugoslavije i da u njemu treba da se stvara umetnost za sve građane. Kad je 1947. godine doneta odluka o osnivanju Jugoslovenskog dramskog pozorišta, pozvani su odabrani umetnici iz svih pozorišnih centara. Hermeneutičkom analizom sačuvanih dokumenata u arhivi Jugoslovenskog dramskog pozorišta, Arhivu Jugoslavije, objava u štampi i memoarskoj literaturi istražuje se nadnacionalna i estetska dimenzija slovenačkog učešća u osnivanju Jugoslovenskog dramskog pozorišta. Rad osvetljava pozorišno-istorijsku i kulturološku osnovu interkulturnih odnosa slovenačkih umetnika i dominantno srpske sredine. Cilj rada je da se odgovori na pitanja šta je idejno i praktično značio projekat novog teatra, kako je tekao proces kulturne fuzije i u čemu se ogleda doprinos slovenačkih umetnika. Ovaj proces se osvetljava zanimanjem za delovanje Bojana Stupice, eruditne ličnosti i glavnog inicijatora takvog pozorišta, kao i za zadatke i probleme s kojima su se suočavali slovenački glumci u novoj sredini.

Ključne reči: Jugoslovensko dramsko pozorište, Bojan Stupica, kulturno stapanje, slovenački umetnici, jugoslovenstvo

—

—

Jelena Kovačević Barać
Jugoslovansko dramsko gledališče
Beograd, Srbija
jelena@jdp.rs

VLOGA IN POMEN SLOVENSKIH UMETNIKOV V JUGOSLOVANSKEM DRAMSKEM GLEDALIŠČU

Povzetek: Ideja o ustanovitvi Jugoslovanskega dramskega gledališča (JDG, srbsko JDP) kot nadnacionalne gledališke inštitucije po meri nove države Jugoslavije, nastale po drugi svetovni vojni, je bila temeljno usmerjena v sodelovanje umetnikov iz vseh delov Jugoslavije in ustvarjanje umetnosti za vse državljane. Ko je bila leta 1947 sprejeta odločba o ustanovitvi Jugoslovanskega dramskega gledališča, so bili poklicani izbrani umetniki iz vseh gledaliških centrov. S hermenevtično analizo dokumentov, shranjenih v arhivu JDG, Arhivu Jugoslavije, tiskanih objavah in spominski literaturi, bomo raziskali nadnacionalno in estetsko dimenzijo slovenskega doprinosa k ustanovitvi Jugoslovanskega dramskega gledališča. Članek osvetljuje gledališko-zgodovinsko in kulturološko osnovo medkulturnih odnosov med slovenskimi umetniki in pretežno srbskim okoljem, s ciljem, da odgovori na vprašanje idejnega in praktičnega pomena projekta novega gledališča, pojasni potek kulturnega spajanja in prikaže oblike doprinosa slovenskih umetnikov. Raziskavo usmerja zanimanje za delovanje Bojana Stupice, erudita in glavnega pobudnika takšnega gledališča, ter izzive in težave, s katerimi so se soočali slovenski igralci v novem okolju.

Ključne besede: Jugoslovansko dramsko gledališče, Bojan Stupica, kulturno spajanje, slovenski umetniki, jugoslovanstvo

—

—

Jelena Kovačević Barać
Yugoslav Drama Theatre
Belgrade, Serbia
jelena@jdp.rs

THE ROLE AND SIGNIFICANCE OF SLOVENIAN ARTISTS IN THE YUGOSLAV DRAMA THEATRE

Abstract: The idea behind founding the Yugoslav Drama Theatre (YDT) was to establish a supranational institution that would reflect the character of the new Yugoslav state after World War II. The theatre was envisioned as a space that would bring together actors and artists from all regions of Yugoslavia, creating art that resonated with citizens across the entire federation. When the YDT was officially established in 1947, artists from various theatrical centres throughout Yugoslavia were invited to participate. This study conducts a hermeneutic analysis of archival materials from the YDT and the Archive of Yugoslavia, as well as of press clippings and memoir literature, to explore the supranational and aesthetic significance of the involvement of Slovenian artists in the founding of the theatre. It examines the historical and cultural dynamics of intercultural relations between Slovenian artists and that prevailingly Serbian context. The aim of this paper is to examine the conceptual and practical significance of the new theatre project, to trace the process of cultural fusion, and to highlight the contribution of Slovenian artists. These questions are explored through a focused lens: the work of Bojan Stupica, a distinguished intellectual and the key driving force behind such a theatre concept, as well as the tasks and challenges faced by Slovenian artists in this new environment.

Keywords: Yugoslav Drama Theatre, Bojan Stupica, cultural fusion, Slovenian artists, Yugoslavism