Slovenika XI (2025) 137-156
Pregledni rad
UDK: 666.1(497.11)“18/19″
Primljeno / Prejeto / Received: 10. 07. 2025.
Prihvaćeno / Sprejeto / Accepted: 11. 12. 2025.
Članak (PDF) | Članek (PDF) | Paper (PDF)
DOI: https://doi.org/10.18485/slovenika.2025.11.1.6
Hristina Mikić
Univerzitet Metropolitan u Beogradu
Fakultet za menadžment
Srbija
hristinamikic@gmail.com
https://orcid.org/0000-0003-3932-4398
Dejan Molnar
Univerzitet u Beogradu
Ekonomski fakultet
Srbija
dejan.molnar@ekof.bg.ac.rs
https://orcid.org/0000-0002-6081-8141
Đorđe Mitrović
Univerzitet u Beogradu
Ekonomski fakultet
Srbija
dorde.mitrovic@ekof.bg.ac.rs
https://orcid.org/0000-0002-1839-1105
Srpska fabrika stakla i slovenačko-srpske veze u staklarstvu: zajedničko nasleđe (2)
Sažetak: O industriji stakla u Srbiji krajem 20. i početkom 21. veka postoji mali broj publikovanih radova i istraživanja sa ciljem da rasvetle ulogu Srpske fabrike stakla i slovenačko-srpske veze u staklarstvu. Ovi odnosi su danas ponovo aktuelizovani, naročito posle preuzimanja Srpske fabrike stakla u 2022. godini od strane slovenačke staklare Hrastnik i Global Glass fonda. Ovaj rad bavi se razvojem staklarstva nakon Drugog svetskog rata, kada su fabrike u Paraćinu i Hrastniku konfiskovane i usmerene na masovnu proizvodnju ambalažnog stakla. Plan industrijalizacije jugoslovenske privrede predviđao je razmeštaj fabričkih kompleksa u odnosu na razvojne prioritete prehrambene industrije. Od kraja 1970-ih godina, paraćinska fabrika se suočavala sa ekonomskim padom, smanjenom produktivnošću i lošim poslovnim odlukama. Uvođenje međunarodnih sankcija 1990-ih dodatno je otežalo njeno funkcionisanje. Nakon političkih promena 2000. godine, bilo je nekoliko pokušaja da se pronađu strateški partneri i izvrši njena privatizacija, ali su se vlasničke transformacije odvijale sa vrlo malo uspeha. Iako je Srpska fabrika stakla imala značajnu ulogu u privrednom razvoju Paraćina, a stratešku za nacionalnu prehrambenu industriju, mnogi izazovi i poslovne odluke uticali su na njeno ciklično poslovanje. Od 2024. godine paraćinska fabrika je deo Vaider grupe, zajedno sa slovenačkim preduzećem za proizvodnju stakla „Steklarna Hrastnik“, čime se stvaraju uslovi za novi život slovenačko-srpskih veza u staklarstvu i očuvanje zajedničkog industrijskog nasleđa.
Ključne reči: staklarstvo, industrijsko nasleđe, Srpska fabrika stakla, staklara Hrastnik, Paraćin
—
—
Hristina Mikić
Univerza Metropolitan v Beogradu
Fakulteta za menedžment
Srbija
hristinamikic@gmail.com
https://orcid.org/0000-0003-3932-4398
Dejan Molnar
Univerza v Beogradu
Ekonomska fakulteta
Srbija
dejan.molnar@ekof.bg.ac.rs
https://orcid.org/0000-0002-6081-8141
Đorđe Mitrović
Univerza v Beogradu
Ekonomska fakulteta
Srbija
dorde.mitrovic@ekof.bg.ac.rs
https://orcid.org/0000-0002-1839-1105
SRBSKA STEKLARNA IN SLOVENSKO-SRBSKE POVEZAVE V STEKLARSTVU: SKUPNA DEDIŠČINA (2)
Povzetek: Malo je objavljenih del in raziskav o steklarski industriji v Srbiji ob koncu 20. in začetku 21. stoletja, ki bi osvetljevale vlogo srbske steklarne in slovensko-srbskih steklarskih povezav. Danes so ti odnosi ponovno aktualizirani, še posebej po letu 2022, ko sta Srbsko tovarno stekla prevzela slovenska Steklarna Hrastnik in fond Global Glass. Pričujoči prispevek obravnava razvoj steklarstva po drugi svetovni vojni, ko sta bili tovarni v Paraćinu in Hrastniku zaplenjeni in usmerjeni v množično proizvodnjo embalažnega stekla. Načrt industrializacije jugoslovanskega gospodarstva je predvideval razporeditev tovarniških kompleksov glede na razvojne prioritete živilske industrije. Od konca sedemdesetih let 20. stoletja se je paraćinska tovarna soočala z gospodarskim nazadovanjem, zmanjšano produktivnostjo in slabimi poslovnimi odločitvami. Uvedba mednarodnih sankcij v devetdesetih letih je njeno delovanje še dodatno otežila. Po političnih spremembah leta 2000 je bilo več poskusov, da bi našli strateške partnerje in izvedli njeno privatizacijo, vendar so se lastniške preobrazbe odvijale z zelo malo uspeha. Čeprav je Srbska tovarna stekla imela pomembno vlogo pri gospodarskem razvoju Paraćina in strateški pomen za državno živilsko industrijo, so številni izzivi in poslovne odločitve vplivali na njeno ciklično poslovanje. Od leta 2024 je paraćinska tovarna del skupine Vaider, skupaj s slovenskim podjetjem za proizvodnjo stekla Steklarna Hrastnik, s čimer se ustvarjajo pogoji za nove oblike slovensko-srbskih vezi v steklarstvu in za ohranitev skupne industrijske dediščine.
Ključne besede: steklarstvo, industrijska dediščina, Srbska tovarna stekla, Steklarna Hrastnik, Paraćin
—
—
Hristina Mikić
Metropolitan University
Faculty of Management
Belgrade, Serbia
hristinamikic@gmail.com
https://orcid.org/0000-0003-3932-4398
Dejan Molnar
University of Belgrade
Faculty of Economics and Business
Belgrade, Serbia
dejan.molnar@ekof.bg.ac.rs
https://orcid.org/0000-0002-6081-8141
Đorđe Mitrović
University of Belgrade
Faculty of Economics and Business
Belgrade, Serbia
dorde.mitrovic@ekof.bg.ac.rs
https://orcid.org/0000-0002-1839-1105
SERBIAN GLASS FACTORY AND SLOVENIAN-SERBIAN CONNECTIONS IN GLASSWORKING: A COMMON HERITAGE (2)
Abstract: Published research on the glass industry in Serbia at the end of 20th and beginning of the 21st century is scarce, especially as regards the role of the Serbian Glass Factory and Slovenian-Serbian relations in the glass industry. Today, these relations are relevant again, especially after 2022, when the Serbian Glass Factory was took over by the Slovenian glass factory Hrastnik and the Global Glass Fund. This paper discusses the development of glass industry after the World War II, when the factories in Paraćin and Hrastnik were confiscated and their focus was shifted on the mass production of packaging glass. The plan for the industrialization of Yugoslav economy envisaged a geographical distribution of factory complexes that would be aligned with development priorities of the food industry. Since the late 1970s, the factory faced economic decline, reduced productivity and poor business decisions. The international sanctions in the 1990s made its operation even more difficult. After the political changes in 2000, there were several attempts to find strategic partners and privatize it, but the ownership transformations were carried out with little success. Although the Serbian Glass Factory played a significant role in the economic development of Paraćin and a strategic one for the national food industry, many challenges and business decisions resulted in fluctuations in its operations. Since 2024, the Paraćin factory has been part of the Vaider Group together with the Slovenian glass production company Steklarna Hrastnik, creating conditions for renewed Slovenian-Serbian connections in the glass industry and for preserving the shared industrial heritage.
Keywords: glassmaking, industrial heritage, Serbian Glass Factory, Hrastnik Glassworks, Paraćin
Српски језик 
Slovenščina